Son illərdə Avropa ilə ABŞ münasibətlərində baş verən dəyişikliklər beynəlxalq siyasətin əsas müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Bəzi müşahidəçilər bu prosesi Avropanın Vaşinqtondan uzaqlaşması kimi qiymətləndirirlər. Mənim qənaətimcə isə, məsələ ayrılıqdan deyil, dəyişən dünya nizamında Avropanın öz rolunu yenidən müəyyən etməsindən gedir.
Avropanın məqsədi ABŞ-la qarşıdurmaya getmək deyil. Əsas məqsəd öz təhlükəsizlik, iqtisadi və texnoloji imkanlarını gücləndirərək daha bərabərhüquqlu tərəfdaşa çevrilməkdir. Çünki müasir dünyada siyasi çəkini qorumaq üçün yalnız güclü müttəfiqlərə sahib olmaq kifayət etmir, eyni zamanda öz qərarlarını verə biləcək imkanlara malik olmaq lazımdır.
XXI əsrdə qlobal güc balansı dəyişir. Çin iqtisadi və texnoloji baxımdan yüksəlir, təhlükəsizlik problemləri artır, enerji və texnologiya sahələrində rəqabət sərtləşir. Bu şəraitdə Avropanın öz imkanlarını artırmaq istəyi təbii və zəruri prosesdir.
Uzun illər ərzində ABŞ Avropanın əsas təhlükəsizlik dayaqlarından biri olub. NATO çərçivəsində Vaşinqtonun hərbi imkanları Avropanın müdafiəsində mühüm rol oynayıb. Lakin mənim fikrimcə, Avropa gələcəkdə öz təhlükəsizliyini yalnız ABŞ-ın siyasi və hərbi dəstəyinə bağlamamalıdır.
Bu yanaşma ABŞ-la münasibətlərin zəifləməsi anlamına gəlmir. Əksinə, daha güclü və daha müstəqil Avropa ABŞ üçün də daha güclü tərəfdaş ola bilər. Həqiqi müttəfiqlik yalnız bir tərəfin digərindən asılılığı ilə deyil, qarşılıqlı məsuliyyət və imkanlar əsasında qurulur.
Avropanın strateji müstəqillik axtarışı müdafiə, enerji və texnologiya sahələrində daha fəal siyasətdə özünü göstərir. Avropa ölkələri müdafiə sənayesini inkişaf etdirməyə, enerji təhlükəsizliyini gücləndirməyə, süni intellekt, rəqəmsal texnologiyalar və yüksək texnologiyalı istehsal sahələrinə investisiyalar artırmağa çalışırlar.
Pandemiya və enerji böhranı göstərdi ki, strateji sahələrdə həddindən artıq xarici asılılıq ciddi risklər yarada bilər.
Buna görə Avropanın öz istehsal və texnoloji imkanlarını artırmaq istəyi yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi təhlükəsizlik məsələsidir.
ABŞ və Avropanın bütün məsələlərdə eyni mövqedə olması da vacib deyil. Çin siyasəti, ticarət məsələləri və bəzi qlobal problemlərlə bağlı Vaşinqton və Brüssel arasında fərqli yanaşmalar mövcuddur. Bu isə müttəfiqlik münasibətlərinin bitməsi deyil, maraqların müəyyən sahələrdə fərqlənməsi deməkdir.
Avropanın qarşısında duran əsas çətinliklərdən biri vahid strateji mövqe formalaşdırmaqdır. Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrin təhlükəsizlik baxışları fərqlidir. Bəzi ölkələr ABŞ-ın hərbi rolunu əvəzolunmaz hesab edir, digərləri isə Avropanın daha böyük müstəqilliyə malik olmasını istəyir.
Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, mən hesab edirəm ki, Avropa müstəqil güc mərkəzinə çevrilmək potensialına malikdir. Bunun üçün əsas şərt Avropa ölkələri arasında daha sıx əməkdaşlıq, vahid siyasi iradə və uzunmüddətli strateji düşüncədir.
Gələcəyin Avropası ABŞ-a qarşı duran deyil, öz gücünə arxalanan və daha bərabər münasibətlər quran Avropa olmalıdır. ABŞ mühüm tərəfdaş olaraq qalacaq, lakin Avropa da qlobal siyasətdə öz sözünü deyə bilən, müstəqil qərarlar qəbul edən aktora çevrilməlidir.
Nəticə olaraq, Avropanın bugünkü siyasəti ayrılıq deyil, güclənmə və yeni balans axtarışıdır. Daha güclü Avropa həm öz maraqlarını daha yaxşı qoruya, həm də beynəlxalq sabitliyə daha böyük töhfə verə bilər.
İsrafil Şükürov
© Yenifikir.media
Arzu, təklif və şikayətlərinizi bizə bildirin