Azərbaycan aşıq sənətinin görkəmli nümayəndələrindən biri olan Aşıq Murad Niyazlı ömrünü sazın, sözün və xalq yaradıcılığının inkişafına həsr etmiş sənətkarlardandır. O, yalnız aşıq kimi ifaçılığı ilə deyil, şairliyi, bəstəkarlığı, dastan yaradıcılığı və yetişdirdiyi şagirdləri ilə də Azərbaycan mədəniyyətində özünəməxsus iz qoyub.
Aşıq Murad Niyazlı 1933-cü ildə Göyçə mahalının Aşağı Şorca kəndində, Niyazlılar tayfasında dünyaya göz açıb. Onun uşaqlıq illəri ağır və mürəkkəb dövrə təsadüf edib. Atası 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsinə könüllü gedib. 1942-ci ildə anası Tamam uşaqlarını da götürərək Göyçə mahalından köçüb və Şəmkir rayonunun Dəllər Cəyir kəndində yaşayan qohumlarının yanında məskunlaşıb.
Murad Niyazlının sənətə gəlişi də məhz Şəmkir torpağında başlayıb. O, 1949-cu ildən Aşıq Əsədin yanında sənətin sirlərini öyrənməyə başlayıb. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra, 1954–1959-cu illərdə Aşıq Əsədin qardaşı, tanınmış sənətkar Aşıq Məhəmməd Rzayevin yetirməsi olub. Morullu Aşıq Teymurun da onun bir sənətkar kimi yetişməsində böyük xidmətləri olub.
1952–1954-cü illərdə hərbi xidmətdə olan Murad Niyazlı sonrakı həyatını bütövlükdə saz-söz sənətinə həsr edib. 1960-cı illərdən etibarən Şəmkir Rayon Mədəniyyət Şöbəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən aşıqlar ansamblına rəhbərlik edib. Bu illər ərzində o, həm sənətkar, həm də ustad kimi tanınıb, gənc aşıqların yetişməsinə böyük əmək sərf edib.
Murad Niyazlının yetişdirdiyi sənətkarlar arasında qardaşı Aşıq Mirzə Niyazlı, İdris Həmzəyev, Oqtay Hüseynov və başqaları da olub. Onun şagirdləri vasitəsilə ustadın sənət ənənələri sonrakı nəsillərə ötürülüb.
Aşıq Murad Niyazlı yalnız ifaçı deyildi. O, aşıq şeirinin müxtəlif formalarında qələmini sınamış, şeirlər yazmış, dastanlar yaratmışdı. “Muxtar bəy” və digər dastanların müəllifi kimi də tanınırdı. Onun yaradıcılığında vətən, el-oba, insan, zaman, ayrılıq, mənəvi dəyərlər və türk dünyası mövzuları xüsusi yer tuturdu.
Sənətkarın yaradıcılığının əsas nümunələri müxtəlif kitab və nəşrlərdə toplanıb. 2004-cü ildə Bakıda “Təknur” nəşriyyatında çap olunan “Harda türk var, mən ordanam” kitabında onun müxtəlif illərdə yazdığı şeirlər və bir qəhrəmanlıq dastanı yer alıb. “O elə dünyaydı, bu belə dünya”, “Niyazlı ocağı”, “İnsandanmı küsüm, zəmanədənmi?” kimi əsərləri də onun zəngin poetik irsinin nümunələrindəndir.
2018-ci ildə isə S.Alıyevin tərtibi və ön sözü ilə, M.P.Qasımlının redaktorluğu ilə “Ağır ellər ozanıyam” adlı kitabı nəşr olunub. 152 səhifəlik bu nəşr Aşıq Murad Niyazlının poetik irsinin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Həmin il sənətkarın ifalarından ibarət “Ağır ellər ozanıyam” adlı audio disk də hazırlanıb.
Murad Niyazlının bəstəkarlıq fəaliyyəti də diqqətəlayiqdir. Sözləri Səfər Verdiyevə, musiqisi Aşıq Murad Niyazlıya məxsus olan “Gilənar” mahnısı onun bəstəkar kimi tanınan əsərlərindən biridir. Gülyaz və Gülyanaq Məmmədova bacılarının ifasında səslənən bu mahnı sənətkarın yaradıcılığının geniş auditoriyaya çatmasına səbəb olub.
Aşıq Murad Niyazlının sənəti Azərbaycandan kənarda da yüksək qiymətləndirilib. O, 1990-cı ildə Türkiyədə keçirilən folklor festivalının qalibi kimi tanınıb. Ümumittifaq festivalının laureatı olub, “Əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adına layiq görülüb. Bakı və Gəncə Xalq Yaradıcılığı Evlərinin, Şəmkir rayon Partiya və İcraiyyə Komitələrinin fəxri fərmanları ilə təltif olunub. Aşıqların IV qurultayında İdarə Heyətinin üzvü seçilməsi də onun aşıq sənətindəki nüfuzunun göstəricilərindən biri idi.
Murad Niyazlı ömrünün son illərində də sazdan və sözdən ayrılmayıb. Şəmkir rayonunda yaşayıb-yaradaraq doğma el-obanın folklor və mədəniyyət həyatında fəal iştirak edib. Onun üçün saz yalnız musiqi aləti deyil, xalqın yaddaşını, tarixini və duyğularını yaşadan müqəddəs bir irs idi.
Aşıq Murad Niyazlı 2005-ci il yanvarın 20-də Şəmkir rayonunda vəfat edib. O, Dəllər Cəyir kənd qəbiristanlığında dəfn olunub.
Bu gün Aşıq Murad Niyazlının adı Göyçənin saz-söz mühiti ilə Şəmkirin zəngin aşıq ənənəsini birləşdirən sənətkar kimi xatırlanır. Onun yaradıcılığı kitab və səsyazmalarında yaşadığı kimi, yetişdirdiyi şagirdlərin sənətində də davam edir.
Aşıq Murad Niyazlı sazın-sözün əsl ustadlarından biri, ağır ellərin ozanı idi. Onun “Harda türk var, mən ordanam” deyərək ifadə etdiyi sənət dünyası yalnız bir insanın yaradıcılıq yolu deyil, bütövlükdə xalqın yaddaşına, el-obaya və sazın müqəddəsliyinə bağlılığın ifadəsidir. Bu irs yaşadıqca Murad Niyazlının adı da Azərbaycan aşıq sənətinin yaddaşında yaşayacaq.
Yenifikir.media
© Yenifikir.media
Arzu, təklif və şikayətlərinizi bizə bildirin