Bəzən bir səfərin mahiyyətini onun keçirildiyi günlə deyil, gələcəkdə yaradacağı nəticələrlə ölçmək lazım gəlir.
Dövlət başçısı İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfəri də məhz belə hadisələrdəndir.
Bu səfər Naxçıvanın yalnız bu günü ilə bağlı deyil, onun gələcək inkişaf istiqamətlərinə dair mühüm siyasi və strateji mesajlarla yadda qaldı.
Məncə, bu səfərin ən mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, Naxçıvana artıq yalnız mürəkkəb coğrafi mövqeyə malik muxtar respublika kimi deyil, Azərbaycanın gələcək inkişafında mühüm rol oynaya biləcək strateji məkan kimi baxılır.
Naxçıvan Azərbaycan dövlətçiliyi tarixində həmişə xüsusi yer tutub. Bu torpaq Azərbaycanın siyasi tarixinin ən mühüm hadisələrinin şahidi olub, milli dövlətçilik düşüncəsinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin Naxçıvan dövrü isə bu baxımdan ayrıca tarixi əhəmiyyət daşıyır. Məhz Naxçıvanda qəbul edilən mühüm qərarlar sonrakı Azərbaycan dövlətçiliyinin siyasi və mənəvi əsaslarından birinə çevrildi.
Bu gün isə Naxçıvan qarşısında yeni vəzifələr dayanır.
Artıq söhbət yalnız mövcud imkanların qorunub saxlanılmasından getmir. Qarşıda duran əsas məsələ Naxçıvanın iqtisadi potensialının hərəkətə gətirilməsi, onun nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi və muxtar respublikanın Azərbaycanın ümumi inkişaf proseslərinə daha sıx inteqrasiyasının təmin edilməsidir.
Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Naxçıvanın gələcək inkişafına dair ortaya qoyduğu yanaşma xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvan şəhərinin uzunmüddətli inkişafını nəzərdə tutan Baş Plan, sənaye potensialının artırılması, yeni infrastruktur layihələri, nəqliyyat bağlantılarının genişləndirilməsi və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi bir-birindən ayrı məsələlər deyil. Bunlar əslində vahid inkişaf strategiyasının tərkib hissələridir.
Burada mənim üçün ən maraqlı məqam Naxçıvanın gələcəyinə baxışın dəyişməsidir.
Uzun illər Naxçıvanın coğrafi mövqeyi daha çox məhdudiyyət kontekstində qiymətləndirilirdi. Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı düşməsi, nəqliyyat çətinlikləri və blokada şəraiti muxtar respublikanın iqtisadi inkişafına ciddi təsir göstərirdi. Lakin bu gün regionda yaranmış yeni siyasi və iqtisadi reallıqlar həmin coğrafi mövqeyə başqa cür baxmağa imkan verir.
Naxçıvan artıq təkcə coğrafi baxımdan Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi deyil. O, Azərbaycanı Türkiyə ilə, regionu daha geniş nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrlə birləşdirə biləcək mühüm strateji məkandır.
Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat bağlantısının yaradılması ilə bağlı perspektivlər, Araz üzərindən formalaşan alternativ bağlantılar və Naxçıvanın regional nəqliyyat layihələrinə daha fəal qoşulması onun iqtisadi çəkisini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Burada mühüm bir məqam var: coğrafiya dəyişmir, amma coğrafiyanın siyasi və iqtisadi mənası dəyişə bilər.
Dünən Naxçıvanın qarşısında problem kimi dayanan coğrafi təcrid sabah onun ən böyük üstünlüklərindən birinə çevrilə bilər. Əgər Naxçıvan mühüm nəqliyyat və logistika qovşağına çevrilərsə, bu, muxtar respublikanın iqtisadi həyatına ciddi dinamizm gətirə bilər.
Amma Naxçıvanın gələcəyini yalnız yollarla ölçmək də doğru olmaz.
Yol imkan yaradır, iqtisadiyyat isə həmin imkanı nəticəyə çevirir.
Buna görə Naxçıvanda sənaye, kənd təsərrüfatı, emal müəssisələri, turizm, xidmət sektoru, rəqəmsal iqtisadiyyat və yaşıl enerji istiqamətlərinin paralel inkişafı vacibdir. Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Burada əsas məqsəd sadəcə yeni müəssisələrin yaradılması deyil, muxtar respublikada istehsal və məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsidir.
Naxçıvanın gələcək iqtisadi modeli mümkün qədər özəl təşəbbüsə, yerli istehsala və yeni iş yerlərinin yaradılmasına söykənməlidir. Çünki hər bir regionun real inkişaf göstəricisi orada neçə layihənin həyata keçirilməsi ilə deyil, həmin layihələrin insanların həyatına nə qədər təsir etməsi ilə ölçülür.
Bu baxımdan məsələnin mərkəzində Naxçıvan insanı dayanmalıdır.
Gənc insan öz doğma yurdunda yaxşı təhsil almaq, iş tapmaq, biznes qurmaq və gələcəyini burada görmək imkanına malik olmalıdır. Sahibkar Naxçıvanda fəaliyyət göstərməyin perspektivinə inanmalıdır. Regiondan kənarda yaşayan naxçıvanlı üçün isə doğma yurda qayıtmaq və burada özünə yeni həyat qurmaq real və cəlbedici seçimə çevrilməlidir.
Əsl inkişaf məhz budur.
Yeni yollar, binalar və sənaye müəssisələri əlbəttə ki, vacibdir. Lakin onların yaratdığı əsas nəticə insanların rifahında, məşğulluğunda, gəlirlərində və gələcəyə inamında görünməlidir.
Mən hesab edirəm ki, Naxçıvanın qarşıdakı inkişaf mərhələsində ən mühüm məsələlərdən biri də məhz budur: həyata keçirilən hər bir layihənin arxasında konkret insan və onun gələcəyi dayanmalıdır.
Naxçıvanın turizm potensialı da ayrıca diqqət tələb edir. Bu torpağın qədim tarixi, memarlıq abidələri, təbiəti, mineral suları və zəngin mədəni irsi böyük imkanlar yaradır. Müasir turizm infrastrukturu ilə tarixi-mədəni irsin düzgün şəkildə birləşdirilməsi Naxçıvanı həm ölkə daxilində, həm də xarici turistlər üçün daha cəlbedici məkana çevirə bilər.
Kənd təsərrüfatında isə müasir texnologiyaların tətbiqi, su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, məhsuldarlığın artırılması və emal sənayesi ilə kənd təsərrüfatının əlaqələndirilməsi mühüm nəticələr verə bilər.
Bütün bunlar bir daha göstərir ki, Naxçıvanın qarşısında yalnız bir inkişaf yolu yoxdur. Burada paralel şəkildə bir neçə istiqamət üzrə böyük potensial mövcuddur. Əsas məsələ həmin imkanları vahid strategiyada birləşdirməkdir.
Məhz bu baxımdan dövlət başçısının səfərini yalnız görülən işlərin təqdimatı kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Bu səfər, əslində, Naxçıvanın gələcək inkişafına dövlət səviyyəsində verilən siyasi əhəmiyyətin göstəricisidir.
Bu gün Azərbaycan yeni tarixi mərhələdən keçir. Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun bərpası, ölkənin nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi, regional iqtisadi əlaqələrin yenidən qurulması və Azərbaycanın beynəlxalq tranzit imkanlarının artması yeni reallıq yaradıb. Naxçıvan da bu yeni reallığın mühüm hissəsidir.
Ona görə Naxçıvanın gələcəyinə ayrıca, lokal məsələ kimi baxmaq olmaz. Naxçıvanın inkişafı Azərbaycanın ümumi inkişaf strategiyasının tərkib hissəsidir.
Məncə, qarşıdakı illərdə Naxçıvanın adı daha çox “problemlərlə üzləşən muxtar respublika” ifadəsi ilə deyil, “yeni imkanlar qazanan strateji region” ifadəsi ilə yanaşı çəkilməlidir.
Bunun üçün siyasi iradə var. Dövlət dəstəyi var. Tarixi potensial var. Coğrafi üstünlüklər var.
İndi əsas məsələ bütün bunları real iqtisadi nəticələrə çevirməkdir.
Tarix Naxçıvana böyük miras qoyub. Bu gün isə bizim qarşımızda həmin mirasın üzərində yeni gələcək qurmaq vəzifəsi dayanır.
Dövlət başçısı İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın Naxçıvana səfəri mənim qənaətimcə, məhz bu baxımdan mühüm tarixi məna daşıyır. Bu səfər Naxçıvanın keçmişinə ehtiramın ifadəsi olmaqla yanaşı, onun gələcəyinə olan inamın da nümayişidir.
Naxçıvanın tarixində yeni səhifə açılır.
Bu dəfə həmin səhifədə əsas sözlər yalnız tarix, yaddaş və mübarizə olmayacaq.
Burada inkişaf, bağlantı, istehsal, investisiya, yeni iş yerləri və insanların rifahı da yazılacaq.
Ən əsası isə Naxçıvan öz tarixinin gücündən istifadə edərək gələcəyini özü üçün deyil, Azərbaycanın daha böyük gələcəyi üçün quracaq.
Məncə, bu səfərin əsas mesajı da elə budur:
Müəllifi: İsrafil Şükürov
© Yenifikir.media
Arzu, təklif və şikayətlərinizi bizə bildirin