Aqrar Sığorta Sistemi: Fermerlərin Risklərdən Müdafiəsinin Müasir Modeli

Azərbaycanda Aqrar Sığorta sistemi – kənd təsərrüfatının dayanıqlı inkişafına xidmət edən müasir mexanizm

Aqrar sığorta niyə vacibdir?

Kənd təsərrüfatı dünyanın bütün ölkələrində olduğu kimi Azərbaycanda da strateji əhəmiyyət daşıyan sahələrdən biridir. Ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunması, regionların sosial-iqtisadi inkişafı, məşğulluğun artırılması və ixrac potensialının genişləndirilməsi baxımından aqrar sektorun rolu xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Lakin kənd təsərrüfatı fəaliyyəti təbiət hadisələri, iqlim dəyişiklikləri, xəstəliklər, zərərvericilər və digər risklərlə birbaşa bağlı olduğundan fermerlər və təsərrüfat sahibləri üçün maliyyə təhlükəsizliyinin təmin edilməsi vacib məsələlərdən biridir.
Məhz bu səbəbdən Azərbaycanda dövlət dəstəyi ilə aqrar sığorta sistemi yaradılmış və kənd təsərrüfatı istehsalçılarının risklərdən qorunması istiqamətində mühüm institusional mexanizm formalaşdırılmışdır.

Aqrar sığorta sisteminin idarəedici qurumu

Azərbaycanda dövlət dəstəyi ilə tətbiq olunan aqrar sığorta sisteminin idarəedici şirkəti “Aqrar Sığorta Müştərək Sığorta Şirkəti” Açıq Səhmdar Cəmiyyətidir (ASC).
Bu qurum Aqrar Sığorta Fondu adından aqrar sığorta sisteminin idarə edilməsini həyata keçirən kommersiya hüquqi şəxs kimi fəaliyyət göstərir. Şirkətin əsas missiyası fermerlərin və kənd təsərrüfatı istehsalçılarının üzləşə biləcəyi risklərin sığortalanmasını təşkil etmək, aqrar sığorta mexanizminin effektiv və şəffaf fəaliyyətini təmin etməkdir.
“Aqrar Sığorta Müştərək Sığorta Şirkəti” ASC 31 avqust 2020-ci ildə ölkədə fəaliyyət göstərən yeddi sığorta şirkətinin bərabər paylarla iştirakı əsasında təsis edilmişdir. Bu model aqrar sığorta sisteminin geniş institusional təcrübə və peşəkar resurslar üzərində qurulduğunu göstərir.

Dövlət və özəl sektor əməkdaşlığının uğurlu nümunəsi

Aqrar sığorta mexanizmi dövlət və özəl sektor tərəfdaşlığının mühüm nümunələrindən biridir. Sistem həm dövlətin kənd təsərrüfatına dəstək siyasətini, həm də sığorta bazarının peşəkar imkanlarını birləşdirir.
Bu yanaşma aşağıdakı üstünlükləri yaradır:

– Fermerlərin maliyyə dayanıqlığının artırılması;

– Kənd təsərrüfatına investisiya marağının gücləndirilməsi;

– Təbii fəlakətlərin iqtisadi təsirlərinin azaldılması;

– Aqrar kreditlərin daha təhlükəsiz təminat mexanizminin formalaşdırılması;

– Kənd təsərrüfatında risklərin idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi.

Beləliklə, aqrar sığorta yalnız kompensasiya mexanizmi deyil, həm də kənd təsərrüfatının uzunmüddətli inkişafını dəstəkləyən strateji alətdir.

Lisenziyalaşdırma və dövlət nəzarəti

6 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Mərkəzi Bankı tərəfindən “Aqrar Sığorta Müştərək Sığorta Şirkəti” ASC-yə sığorta fəaliyyəti həyata keçirmək üçün lisenziya verilmişdir. Bu lisenziya şirkətin fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğun qurulduğunu və dövlət nəzarəti altında həyata keçirildiyini təsdiq edir.
Şirkətin fəaliyyətinə nəzarət “Sığorta fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı tərəfindən həyata keçirilir.
Bu nəzarət mexanizmi:

– Şəffaflığın təmin olunmasına;

– Sığortalıların hüquqlarının qorunmasına;

– Maliyyə sabitliyinin gücləndirilməsinə;

– Sığorta sisteminə ictimai etimadın artırılmasına xidmət edir.

Şirkətin fəaliyyət xüsusiyyəti

“Aqrar Sığorta Müştərək Sığorta Şirkəti” ASC-nin fəaliyyətində mühüm məqamlardan biri onun öz adından kommersiya sığorta fəaliyyəti həyata keçirməməsidir.
Şirkətin əsas funksiyası Aqrar Sığorta Fondu adından aqrar sığorta sisteminin idarə edilməsidir. Bu yanaşma aqrar sığortanın sosial-iqtisadi məqsədlərini ön plana çıxarır və sistemin fermerlərin maraqlarına xidmət etməsini təmin edir.
Nəticədə aqrar sığorta xidmətləri daha məqsədyönlü olur, dövlət dəstəyi səmərəli şəkildə tətbiq edilir, risklərin qiymətləndirilməsi və zərərlərin ödənilməsi vahid mexanizm əsasında həyata keçirilir.

Nizamnamə kapitalı və maliyyə dayanıqlılığı

Şirkətin nizamnamə kapitalı 2 187 500 manat təşkil edir. Kapitalın hər biri 1 manat nominal dəyərə malik olan 2 187 500 ədəd adi adlı sənədsiz səhmdən ibarət olması maliyyə idarəetməsinin aydın və şəffaf struktur üzərində qurulduğunu göstərir.
Maliyyə dayanıqlılığı aqrar sığorta sisteminin effektiv fəaliyyəti üçün əsas şərtlərdən biridir. Güclü kapital bazası fermerlərin etimadını artırır və sığorta ödənişlərinin vaxtında həyata keçirilməsinə əlavə təminat yaradır.

Fermerlər üçün aqrar sığortanın üstünlükləri

Müasir aqrar sığorta sistemi fermerlərə bir sıra mühüm üstünlüklər təqdim edir:

– Risklərin azaldılması

– Təbii fəlakətlər, dolu, sel, güclü külək, şaxta və digər hadisələr nəticəsində yaranan itkilərin maliyyə yükü azalır.

Gəlirlərin qorunması

Məhsul itkisi və ya heyvandarlıq sahəsində baş verən hadisələr fermer təsərrüfatlarının maliyyə sabitliyini tamamilə pozmur.
Sığortalanmış təsərrüfatlar üçün kredit və investisiya cəlb etmək daha asan olur.
Müasir risk idarəetməsi baxımından isə fermerlər təsadüfi hadisələrin nəticələrini öz vəsaitləri hesabına qarşılamaq məcburiyyətində qalmırlar.

Aqrar sığortanın ölkə iqtisadiyyatına töhfəsi

Aqrar sığorta sisteminin inkişafı yalnız fermerlər üçün deyil, bütövlükdə ölkə iqtisadiyyatı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Sistemin müsbət təsirləri aşağıdakılardır:

– Ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi;

– Kənd təsərrüfatında istehsalın davamlılığının təmin edilməsi;

– Regionlarda iqtisadi fəallığın artırılması;

– Dövlət büdcəsinə düşən fövqəladə yardım yükünün azalması;

– Aqrar sahədə innovasiya və texnologiyaların tətbiqinin sürətlənməsi.
Nəticə etibarı ilə Azərbaycanın aqrar sığorta sistemi kənd təsərrüfatının dayanıqlı inkişafı üçün yaradılmış mühüm institusional mexanizmdir. “Aqrar Sığorta Müştərək Sığorta Şirkəti” ASC-nin fəaliyyəti dövlət dəstəyi, peşəkar sığorta təcrübəsi və güclü nəzarət mexanizmlərinin vəhdəti əsasında qurulub.
Bu sistem fermerlərin risklərdən qorunmasına, kənd təsərrüfatına investisiyaların artmasına, ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə və ölkənin aqrar potensialının daha da inkişafına xidmət edir. Aqrar sığortanın geniş tətbiqi gələcəkdə daha rəqabətqabiliyyətli, dayanıqlı və müasir kənd təsərrüfatı sektorunun formalaşmasına mühüm töhfə verəcəkdir.

Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə hazırlanmışdır.

Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.