Azərbaycan və Türkiyə birgə istehsalı olan Yeni Zərbə PUA-sı

Azərbaycan və Türkiyənin birgə istehsalı olan zərbə tipli pilotsuz uçuş aparatı (PUA) kamikadze tiplidir. Bu PUA-nın uzunluğu 3,5 metr, qanad açıqlığı 3,2 metrdir. Onun havada qalma müddəti isə 2 saata qədərdir. Yeni PUA-nın ölçüləri onu taktiki sinifdə istifadə üçün nəzərdə tutulan nisbətən yığcam hava platformalarından biri kimi xarakterizə edir. İki saatlıq uçuş müddəti isə aparatın müəyyən məsafədə fəaliyyət göstərərək uyğun vaxtda hədəf istiqamətinə yönəlməsinə imkan verən göstəricilərdən biri hesab olunur.

Yeni fikir saytına açıqlama verən hərbi ekspert Anar Şuşalı bildirib ki, Bakıda keçirilən ADEX-2026 beynəlxalq müdafiə sərgisində Azərbaycan və Türkiyənin birgə istehsalı olan yeni zərbə PUA-sının ilk dəfə nümayiş etdirilməsi iki qardaş ölkə arasında müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçdiyini göstərən mühüm nümunələrdən biridir. Kamikadze tipli bu pilotsuz uçuş aparatı müasir döyüş texnologiyalarında pilotsuz sistemlərin artan rolunu bir daha ortaya qoyur.

“PUA-nın göstəriciləri pilotsuz aparatın müəyyən müddət ərzində havada qalaraq tapşırıq zonasına çatmasına və missiyanın həyata keçirilməsi üçün operativ imkan yaratmasına şərait verə bilər. Bununla belə, sistemin döyüş başlığının dəqiq parametrləri, idarəetmə və hədəfləndirmə imkanları kimi bir sıra taktiki-texniki göstəricilər ictimaiyyətə tam açıqlanmayıb. Müasir müharibələrdə PUA-ların rolu son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Əvvəllər əsasən kəşfiyyat və müşahidə məqsədilə istifadə olunan pilotsuz uçuş aparatları artıq müxtəlif döyüş tapşırıqlarının yerinə yetirilməsində mühüm vasitələrdən birinə çevrilib. Xüsusilə kamikadze tipli zərbə PUA-ları nisbətən yığcam ölçüləri, pilotsuz olması və müəyyən tapşırıqlar üçün çevik şəkildə tətbiq edilə bilməsi ilə diqqət çəkir.” – deyə Anar Şuşalı qeyd edib. Bildirib ki, Azərbaycan–Türkiyə birgə istehsalı olan yeni PUA-nın üstünlüklərindən biri onun pilotsuz zərbə vasitəsi kimi ordunun mövcud imkanlarını tamamlamasıdır. Belə sistemlər müəyyən şəraitdə insanlı aviasiyanın istifadəsinə ehtiyacı azaltmaqla riskli zonalarda pilotsuz vasitələrdən istifadə imkanlarını genişləndirə bilər. İki saatlıq uçuş müddəti isə aparata tapşırıq zonasına çatmaq, müəyyən müddət havada qalmaq və uyğun şərait yarandıqda missiyanı yerinə yetirmək baxımından əlavə operativlik qazandıra bilər. Bu tip PUA-ların əhəmiyyəti yalnız onların zərbə imkanları ilə məhdudlaşmır. Müasir hərbi əməliyyatlarda pilotsuz sistemlərin əsas üstünlüklərindən biri müxtəlif platformaların vahid sistem daxilində fəaliyyət göstərə bilməsidir. Kəşfiyyat və müşahidə PUA-larından əldə edilən məlumatların digər vasitələrlə əlaqələndirilməsi, pilotsuz sistemlərin müxtəlif tapşırıqlara uyğunlaşdırılması və onların döyüş idarəetmə sistemlərinə inteqrasiyası gələcəkdə bu sahənin əsas inkişaf istiqamətlərindən biri hesab olunur. Azərbaycan üçün layihənin xüsusi əhəmiyyəti isə onun Türkiyə ilə birgə istehsal formatında həyata keçirilməsidir. Çünki müdafiə sənayesində hazır məhsulun alınması ilə həmin məhsulun istehsal texnologiyasının mənimsənilməsi arasında ciddi fərq var. Birgə istehsal prosesində Azərbaycan yalnız yeni hərbi vasitə əldə etmir, eyni zamanda mühəndislik, istehsal, texniki xidmət və modernləşdirmə istiqamətlərində yeni imkanlar qazanır.

Belə layihələr yerli müdafiə sənayesinin inkişafına da əlavə stimul verə bilər. PUA istehsalı yalnız aparatın yığılması ilə yekunlaşmır. Burada elektronika, mexaniki hissələr, proqram təminatı, rabitə və idarəetmə sistemləri, enerji mənbələri, kompozit materiallar və digər komponentlərin hazırlanması kimi çoxsaylı istiqamətlər mövcuddur. İstehsal zəncirində yerli müəssisələrin payının artırılması isə bütövlükdə müdafiə sənayesi ekosisteminin genişlənməsinə şərait yarada bilər.

Azərbaycanın son illərdə pilotsuz sistemlər sahəsində əldə etdiyi təcrübə də bu layihənin əhəmiyyətini artırır. Ölkə artıq müxtəlif təyinatlı PUA-ların istehsalını və istifadəsini inkişaf etdirir. ADEX-2026 sərgisində də Azərbaycan müdafiə sənayesinin müxtəlif pilotsuz sistemlər təqdim etməsi bu istiqamətin prioritet sahələrdən birinə çevrildiyini göstərir.