Qələmin memarlığı: İradə Sarıyevanın yaradıcılıq dünyasında tarix və abidələrin izi

Hər bir xalqın tarixi təkcə dərsliklərin vərəqlərində deyil, həm də onun torpağa vurduğu möhürlərdə — ucaltdığı memarlıq abidələrində yaşayır. Lakin zamanın amansız axınında bu abidələrin dilini anlamaq, onların daş yaddaşını bugünkü nəslə ötürmək xüsusi bir istedad və fədakarlıq tələb edir. Müasir Azərbaycan mətbuatında bu şərəfli missiyanı çiyinlərində daşıyan, qələmini millətin mədəni irsinin qorunmasına həsr edən imzalardan biri də “Bakı xəbər” qəzetinin aparıcı müxbiri, istedadlı jurnalist İradə Sarıyevadır.
İradə Sarıyevanın yaradıcılığı adi bir xəbərçilik hüdudlarını çoxdan aşaraq, publisistikanın ən uca qatına — mənəviyyat və tarixin tədqiqinə ucalmışdır. Onun yazıları sadəcə oxunmur, həm də oxucunu zamanlararası bir səyahətə çıxarır. Jurnalistin toxunduğu mövzuların miqyası və dərinliyi onun həm peşəkar prinsiplərinə sadiqliyindən, həm də vətənpərvər ziyalı mövqeyindən xəbər verir.
Daşların dilini oxuyan jurnalist İradə xanımın yaradıcılıq coğrafiyasında Azərbaycanın qədim tarixini, regional memarlıq məktəblərinin (Arran, Şirvan, Marağa-Naxçıvan) fəlsəfəsini addım-addım izləmək mümkündür. O, abidələrə sadəcə cansız daş konstruksiyalar kimi baxmır; hər bir türbənin, hər bir qalanın, hər bir məscidin daxili ruhunu, onun sivilizasiya tariximizdəki rolunu işıqlandırır.
Onun publisistik məqalələri tarixi həqiqətlərin bədii-fəlsəfi təhlili üzərində qurulur. Jurnalist keçmişlə bu gün arasında möhkəm bir körpü salaraq, milli kimliyimizin memarlıq kodlarını böyük ustalıqla açır.

Memarlıq irsinin fədailərinə həsr olunan ömür sözü;

İradə Sarıyevanın araşdırmalarında və portret yazılarında, Azərbaycan memarlıq elminin inkişafında müstəsna xidmətləri olan şəxsiyyətlərin yaradıcılığı xüsusi yer tutur. Jurnalist yaxşı anlayır ki, abidələri yaşadan həm də onları tədqiq edən, bərpa edən və gələcəyə daşıyan beyinlərdir.
Bu xüsusda, onun Azərbaycanın tanınmış və istedadlı memarı, alimi Rizvan Qarabağlı haqqında qələmə aldığı məqalələr publisistikamızın dəyərli nümunələrindəndir. İradə xanım öz yazılarında memar Rizvan Qarabağlının milli memarlıq irsinin, regional məktəblərin xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi və abidələrimizin bərpası istiqamətindəki fundamental fəaliyyətini yüksək peşəkarlıqla işıqlandırmışdır. Müəllif, memarın elmi fəaliyyətini və yaradıcılıq yolunu oxucuya təqdim edərkən sadəcə faktları sadalamır, onun vətən torpağına və sənətinə olan sonsuz sevgisini, fədakar ziyalı obrazını ön plana çıxarır. Bu cür portret yazılar vasitəsilə İradə Sarıyeva cəmiyyətə əsl ziyalı örnəyini təqdim edir.

“Bakı Xəbər” qəzetindəki Aktual Səs

“Bakı xəbər” qəzetinin səhifələrində İradə Sarıyevanın imzası həm də bir rəşadət və prinsipiallıq rəmzidir. O, yalnız tarixi keçmişi tərənnüm etməklə kifayətlənmir, həm də bu günümüzün aktual mədəniyyət problemlərinə, abidələrin qorunması və bərpası məsələlərinə işıq salır. Onun iti qələmi, hadisələrə obyektiv və analitik baxışı hər bir məqaləsində özünü büruzə verir.
İradə Sarıyevanın publisistikası — tarixin unudulmağa qoyulmayan tərəfidir. O, yazıları ilə zamanın tozunu abidələrin və ustad sənətkarların üzərindən silib atır.

Son Söz Əvəzi

İstedadlı jurnalist İradə Sarıyevanın yaradıcılıq yolu gənc qələm sahibləri üçün bir məktəbdir. Memarlıq tariximizi, ustad memarlarımızın irsini və mədəniyyətimizi böyük bir sevgi ilə yaşadan bu imza, Azərbaycan mətbuatı tarixində özünün layiqli və şərəfli yerini tutmaqdadır. İradə xanımın qələmindən çıxan hər bir yazı, gələcək nəsillərə ötürülən mənəvi bir mirasdır.

Rəşad Babaşov
AMEA Memarlıq və İncəsənət inistitunun elmi əməkdaşı